Jak obliczyć food cost: wzór dla każdego dania i całego menu
Jak obliczyć food cost dania i całego menu: karta kalkulacyjna z wydajnością i VAT, food cost ze stanów magazynowych, normy i sposoby na jego obniżenie.

Food cost to udział kosztu surowców w cenie sprzedaży dania bez VAT. Żeby go obliczyć, podziel koszt składników jednej porcji przez cenę sprzedaży netto i pomnóż przez 100. Jeśli składniki porcji kosztują 3 €, a danie sprzedajesz za 10 € netto, Twój food cost wynosi 30%.
Poniżej: karta kalkulacyjna krok po kroku, obliczenie dla całego menu ze stanów magazynowych, orientacyjne przedziały i sposoby na obniżenie food costu bez zmniejszania porcji.
Co mówi Ci food cost
Food cost pokazuje, ile centów z każdego euro sprzedaży jedzenia idzie na surowce. To pierwsza liczba, która się rozjeżdża, gdy dostawca podnosi ceny, porcje rosną w pracowity wieczór albo towar psuje się w chłodni. Nie zobaczysz tego na pojedynczej fakturze, ale zobaczysz na koniec miesiąca.
Liczysz go na dwóch poziomach:
- Dla dania, z receptury. Mówi Ci, czy cena w menu jest dobra.
- Dla całego menu, ze stanów magazynowych i sprzedaży za okres. Mówi Ci, ile naprawdę zużywa kuchnia, łącznie ze stratami i błędami.
Potrzebujesz obu. Ich porównanie pokazuje, dokąd uciekają pieniądze.
Wzór na food cost jednego dania
Food cost dania (%) = koszt surowców na porcję ÷ cena sprzedaży bez VAT × 100
Dwa błędy powtarzają się w kółko. Pierwszy to dzielenie przez cenę z VAT. Podatek nie jest Twoimi pieniędzmi, więc wynik wygląda lepiej niż w rzeczywistości. Drugi to liczenie ceny zakupu surowca bez uwzględnienia tego, co zostaje po obróbce.
Jak przygotować kartę kalkulacyjną dania krok po kroku
Karta kalkulacyjna to jedna kartka na danie: składniki, ilość na porcję, ceny i wynik. Wystarczy papier albo jedna zakładka na danie w Excelu lub Arkuszach Google.
- Wypisz wszystkie składniki z receptury, łącznie z sosem, olejem, przyprawami i dekoracją.
- Zapisz cenę zakupu za jednostkę z ostatniej faktury: za kilogram, litr albo sztukę.
- Uwzględnij wydajność. Wydajność to część surowca, która zostaje po obraniu, odkostnieniu albo oczyszczeniu. Jeśli z kilograma warzyw po przygotowaniu zostaje 800 g, wydajność wynosi 80%.
- Zważ porcję tak, jak trafia na talerz, a nie tak, jak Ci się wydaje. Zrób to raz razem z szefem kuchni na wydawce.
- Dolicz drobiazgi: olej, masło, przyprawy, dekorację. Każdy to grosze, ale razem to często kilkadziesiąt centów na porcję.
- Ustal cenę sprzedaży netto: podziel cenę z menu przez współczynnik VAT.
- Podziel i pomnóż przez 100.
Jak wliczyć wydajność w cenę:
Koszt kilograma po obróbce = cena zakupu za kilogram ÷ wydajność
Przykład: pierś z kurczaka z ryżem i warzywami
To przykład poglądowy z okrągłymi liczbami, nie dane prawdziwej restauracji.
- Pierś z kurczaka: kupiona po 9 € za kg, po oczyszczeniu zostaje 90%, więc kilogram po obróbce kosztuje 10 €. Porcja 180 g kosztuje 1,80 €.
- Ryż: 2 € za kg, porcja 80 g na sucho kosztuje 0,16 €.
- Warzywa: kupione po 3 € za kg, wydajność 80%, więc kilogram po obróbce kosztuje 3,75 €. Porcja 120 g kosztuje 0,45 €.
- Sos i olej: 0,30 €.
- Przyprawy i dekoracja: 0,10 €.
Składniki jednej porcji kosztują razem 2,81 €. Cena w menu to 13,20 € z VAT. Przy stawce VAT 20% (tylko na potrzeby przykładu) cena netto wynosi 13,20 ÷ 1,20 = 11 €.
Food cost = 2,81 ÷ 11 × 100 = 25,5%.
Jeśli podzielisz przez cenę z VAT, wyjdzie 21,3%, o cztery punkty lepiej niż w rzeczywistości. Jeśli pominiesz wydajność i policzysz kurczaka po 9 €, a warzywa po 3 € za kilogram, porcja wyjdzie o 0,27 € tańsza. Przy setkach porcji miesięcznie to pieniądze, których nigdy nie widzisz na papierze, a i tak je płacisz.
Jak obliczyć food cost całego menu ze stanów magazynowych
Karta kalkulacyjna pokazuje, ile danie powinno kosztować. Magazyn pokazuje, ile surowce naprawdę Cię kosztowały:
Food cost menu (%) = (stan początkowy + zakupy minus stan końcowy) ÷ sprzedaż jedzenia bez VAT × 100
Liczba w nawiasie to Twoje zużycie za okres. Obejmuje wszystko, co wyszło z magazynu: sprzedane dania, ale też straty, zepsuty towar i wszystko, co zginęło. FSR Magazine opisuje tę samą metodę i zwraca uwagę na to samo: zużycie dziel tylko przez sprzedaż jedzenia, nie przez całą sprzedaż.
Przykład: jeden miesiąc
Znów przykład poglądowy: stan początkowy 3 000 €, zakupy w ciągu miesiąca 11 000 €, stan końcowy 2 000 €. Zużycie wynosi 3 000 + 11 000 minus 2 000 = 12 000 €. Sprzedaż jedzenia bez VAT wyniosła 40 000 €.
Food cost menu = 12 000 ÷ 40 000 × 100 = 30%.
Stan początkowy i końcowy licz za każdym razem tak samo: ten sam dzień tygodnia, ta sama godzina, ceny z tych samych faktur. Napoje trzymaj osobno od jedzenia, żeby jedna liczba nie ukrywała drugiej.
Porównaj teoretyczny i rzeczywisty food cost
Teoretyczny food cost wynika z kart kalkulacyjnych: koszt porcji razy liczba sprzedanych porcji (z Twojego systemu POS), zsumowane dla wszystkich dań i podzielone przez sprzedaż jedzenia. Jeśli wychodzi 26%, a magazyn pokazuje 30%, cztery punkty giną gdzieś po drodze. Najczęstsze miejsca:
- porcje większe niż w recepturze,
- straty przy przygotowaniu i jedzenie wyrzucone na koniec dnia,
- towar, który się zepsuł,
- posiłki pracownicze i degustacje, których nikt nie zapisuje,
- błędy przy przyjęciu towaru: mniej sztuk, inna waga, inna cena na fakturze.
Tu należą też nagrody z programu lojalnościowego. Darmowa kawa albo deser nie kosztują Cię ceny z menu, tylko surowce, więc nagroda lojalnościowa jest tańsza, niż się wydaje. Jak policzyć, ile nagroda naprawdę kosztuje, opisujemy w artykule Ile pieczątek na karcie lojalnościowej?.
Jaki food cost jest dobry?
Nie ma jednej właściwej liczby. Popularna zasada w gastronomii mówi, że food cost wynosi mniej więcej od 25 do 35% sprzedaży jedzenia. Różne źródła podają różne przedziały zależnie od rodzaju lokalu, więc traktuj to jako orientacyjne ramy, a nie cel.
Ważniejsze niż porównywanie się z innymi jest:
- Twój własny trend. Food cost, który rośnie trzy miesiące z rzędu, to sygnał ostrzegawczy, nawet jeśli mieści się w przedziale.
- Różnica między teoretycznym a rzeczywistym. Im mniejsza, tym lepiej panujesz nad kuchnią.
- Euro, nie tylko procenty. Danie z wyższym food costem może zostawić Ci więcej euro na porcji niż tanie danie z niskim procentem. Procent mówi Ci, gdzie patrzeć; decyzje o menu wymagają też kwot w euro.
Porównuj podobne z podobnym: dania główne z daniami głównymi, ciasta z ciastami, kawę z kawą.
Jak obniżyć food cost bez zmniejszania porcji
Mniejsza porcja to najszybsze rozwiązanie i goście zauważają ją jako pierwszą. Zanim po nie sięgniesz, spróbuj tego:
- Waż zgodnie z recepturą. Waga na wydawce i zdjęcie poprawnie podanego talerza na ścianie oszczędzają więcej niż większość rabatów od dostawców.
- Starszy towar idzie pierwszy. Nowe dostawy do tyłu, starszy towar do przodu i data na wszystkim, co otwierasz.
- Wykorzystuj obrzynki. Obierki z warzyw na wywar, pieczywo na grzanki, przejrzałe owoce na kompot albo ciasto.
- Sprawdzaj dostawy. Waż, licz i porównuj ceny z zamówieniem, dopóki kierowca jest jeszcze na miejscu.
- Porównuj dostawców raz na kwartał, przynajmniej dla pięciu surowców, na które wydajesz najwięcej.
- Gotuj sezonowo. Produkty sezonowe są zwykle tańsze i lepiej smakują.
- Zmień dodatek albo dekorację, nie główny składnik. Mniejszy kawałek mięsa goście zauważą, inną dekorację rzadko.
- Zapisuj straty. Prosty zeszyt przy koszu pokazuje, co najczęściej ląduje w śmieciach i dlaczego.
- Popraw cenę. Jeśli danie po tym wszystkim jest nadal drogie, podnieś cenę o mały krok. Nowe menu złożysz w darmowym kreatorze menu restauracji.
- Usuń dania, które mają wysoki food cost i do tego słabo się sprzedają. To ich składniki najczęściej się psują.
Niższy food cost to połowa pracy, druga połowa to sprzedaż. Jak ją zwiększyć bez większego budżetu na reklamę, opisujemy w artykule Jak zwiększyć sprzedaż w restauracji bez wydawania więcej na reklamę.
Jak często przeliczać food cost
- Karty kalkulacyjne: zawsze, gdy zmienia się cena głównego składnika albo receptura, a dla całego menu przynajmniej raz na kwartał.
- Food cost z magazynu: najlepiej co tydzień, przynajmniej raz w miesiącu. FSR Magazine zaleca liczenie stanów na koniec każdego okresu, najlepiej co tydzień, choć co miesiąc też jest w porządku.
- Po zmianie menu: przez pierwszy miesiąc obserwuj, czy rzeczywisty food cost zmienił się zgodnie z Twoimi założeniami.
Food cost pomaga też w innych decyzjach. Kalkulator ROI programu lojalnościowego pyta, ile z każdych 10 €, które wydaje klient, to koszt produktu. Ze swoim prawdziwym food costem wpiszesz własną liczbę zamiast zgadywać i zobaczysz, ile zarabia Ci karta lojalnościowa po odliczeniu kosztu nagród.
FAQ
Co to jest food cost?
Food cost to udział kosztu surowców w cenie sprzedaży dania bez VAT. Dla jednego dania liczysz go z receptury, dla całego menu ze stanów magazynowych i sprzedaży jedzenia. Mówi Ci, ile centów z każdego euro sprzedaży jedzenia idzie na surowce.
Czy food cost liczy się z VAT czy bez VAT?
Zawsze bez VAT. Podatek oddajesz dalej, więc nie jest częścią Twojego przychodu. Dzielenie przez cenę z VAT sprawia, że food cost wygląda na niższy, niż jest.
Jaki food cost jest normalny w restauracji?
Popularna zasada mówi o mniej więcej 25 do 35% sprzedaży jedzenia, ale przedział różni się zależnie od rodzaju lokalu i źródła. Więcej powie Ci Twój własny trend i różnica między food costem z receptur a food costem z magazynu.
Dlaczego rzeczywisty food cost jest wyższy niż teoretyczny?
Receptura liczy tylko to, co trafia na talerz. Magazyn pokazuje też straty, zepsuty towar, większe porcje, posiłki pracownicze i błędy przy przyjęciu towaru. Różnica między tymi dwiema liczbami to miejsce, gdzie szukać oszczędności.
Jak ustalić cenę w menu na podstawie food costu?
Podziel koszt surowców na porcję przez docelowy food cost. Przy 2,81 € za składniki i celu 28% cena netto wynosi 2,81 ÷ 0,28, czyli około 10,04 €, plus VAT. Potem porównaj wynik z tym, ile goście w okolicy płacą za podobne danie.
Czy nagrody lojalnościowe wliczają się do food costu?
Tak. Składniki na nagrodę wyszły z magazynu, więc są częścią zużycia. Nagroda kosztuje Cię jednak tylko surowce, nie cenę z menu, więc jej prawdziwy koszt jest niższy, niż się na pierwszy rzut oka wydaje.
Nagrody w cenie surowców, nie w cenie z menu. Wypróbuj Rewardly za 0 €
Bez płatności z góry, 14 dni za darmo.


